نگاهی به کتاب آموزش و پرورش آینده
آموزش و پرورش آینده (بازخوانی آموزش و پرورش ایران در آستانۀ قرن پانزدهم شمسی)، در پنج فصل شامل؛ نگاهی به آینده، سلامت همه جانبه، عدالت آموزشی، هویت ملی و سَنَدکاوی و آسیبشناسی، به اهتمام فرهنگستانهای جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۴۰۲ به چاپ رسیده است.
آرمانهای دستنیافتی آموزش
در سرآغاز این اثر دربارۀ دلایل انتشار آن میخوانید: «نقش آموزش و پرورش در تربیت کودکان و نوجوانان، نقشی بیبدیل و تاثیرگذار است. به همین سبب، کشورهایی که رشد و پیشرفت را از اهداف خود میدانند، در نخستین گامِ برنامهریزی فرهنگی، به ارتقای وضعیت تعلیم و تربیت از طریق ساختار آموزش رسمی، میپردازند.»
در بخشی دیگری از این مقدمه، دربارۀ آسیبهای آموزش و پرورش ایران آمده است: «مسائل متعددی در آسیبدیدگی ساختار آموزش و پرورش ایران، از آغاز تاکنون، نقش داشتهاند، اما در نگاهی کلان، فاصلۀ میانِ نظر و عمل و اجرایی نشدن اسنادِ بالادستی، که گاه بسیار آرمانی و دستنیافتنی مینمایند، مسئلهای مهم و قابل تأمل است.»
تربیتِ معلّمِ مهارتی
فصل نخست کتاب که «نگاهی به آینده» نام دارد، در چهار بخش تنظیم شده و بر عامل اصلی تعلیم و تربیت یعنی «آموزگاران» تمرکز دارد. در این بخش میخوانید: «توجه به تربیت معلم و تربیتِ معلمِ مهارتی، مهمترین راهکار برای رسیدن به آیندۀ مطلوب در ساختار آموزش و پرورش ایران است.»
مقالات این فصل عبارتاند از: «نگاهی به آیندۀ آموزش و پرورش در ایران» نوشتۀ غلامعلی حداد عادل؛ «تربیت معلمِ مهارتی، دال مرکزی تحول در آموزش و پرورش»، نوشتۀ علیباقر طاهرینیا و مهدی نامداری پژمان؛ «مطالعۀ تطبیقی تحولات و هدفگذاریهای نظامهای آموزشی در چهار کشور جهان»، نوشتۀ مهدی سیدی و مائده جلالی و «برنامۀ درسی ملی و آیندۀ رسانههای تربیت و یادگیری» نوشتۀ حسن ملکی.
سلامت، موضوعی فراگیر است
در فصل دوم کتاب با عنوان «سلامتِ همهجانبه»، مؤلفان نگاهی فراگیر به موضوع سلامت؛ اعم از سلامت جسم، روان و مسائل معنوی داشتهاند، زیرا: «شواهد علمی حاکی از آن است که رفتار افراد بشر، نتیجۀ موقعیتها و عوامل متعددی است که مهمترین آنها، خانواده، مدرسه و اجتماع است. دوران کودکی و نوجوانی، زمانِ طلایی برای یادگیری و نهادینه شدن رفتارهای بهداشتیِ صحیح است.»
یکی از مسائل مهم مورد بررسی در این بخش، تأثیر تعطیلی ناگهانی، مکرر و طولانی مدارس به دلایل متعدد از جمله «کووید- ۱۹» است؛ عاملی که آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان سراسر جهان را تحت تأثیر خود قرار داد.
مقالات این فصل عبارتاند از: «مؤلفههای سلامت در آموزش و پرورش» نوشتۀ محمدعلی محقق، نرگس تبریزچی، محمدحسین تقدیسی و علی رمضانخانی؛ «پیشرفت آموزش، در گرو توجه به پرورش سالهای اول کودکی» نوشتۀ فاطمه سادات نیّری، مامک شریعت، ناهید فرخزاد و راحله مرادی؛ «محافظت از آموزش در برابر بیماریهای واگیردار»، نوشتۀ حمید الهوردیپور و سارا پوررضوی؛ «سلامت معنوی در سنین آموزش عمومی» نوشتۀ عباسعلی واشیان؛ «سلامت روان دوران آموزش عمومی»، نوشتۀ احمدعلی نوربالا و «جامعهشناسی آموزش و پرورش و سلامت اجتماعی»، نوشتۀ سید حسن امامی رضوی.
عدالت، در آموزش و پرورش
فصل سوم کتاب که شامل، سه بخش است، به یکی از مهمترین مسائل آموزش و پرورش یعنی بحث عدالت آموزشی اختصاص دارد. در توضیح این فصل میخوانید: «عدالت آموزشی، سالهاست که از مهمترین دغدغههای نظام آموزش و پرورش ایران است و گرچه تا تحقق نهایی آن، راه زیادی مانده است، با برنامهریزیهایی در سطح ملی و عزم همهجانبه، میتوان به برقراری شرایط مطلوب آموزشی در سراسر کشور، امید بست.»
مقالات این فصل عبارتاند از: «مفهومشناسی عدالت آموزشی در دورۀ آموزش ابتدایی و سنجش شاخصهای آن در مناطق آموزشی ایران: شناسایی چالشها و پیشنهاد راهکارها»، نوشتۀ رضوان حکیمزاده، سکینه خوشصفت، زینب اروجی و محمد ظهیری ابیانه؛ «تربیت و توسعه»، نوشتۀ محسن رنانی، زهرا منتظری و ریحانه رازی؛ «نیاز به استاندارد کردن آموزش در چرخۀ آموزش و پرورش کشور برای حل مشکلات و نابرابریها»، نوشتۀ مهدی سهرابی.
هویت در خط، زبان و ادبیات
هویت ملّی و حفظ آن، از دغدغههای نظام آموزشی است که در این فصل به آن پرداخته شده است.
مقالات این فصل عبارتاند از: «تبیین چارچوب مفهومی هویت ملّی در کتابهای درسی از منظر زبان، خط و ادبیات فارسی»، نوشتۀ مریم دانشگر؛ راهکارهایی برای تقویت هویت ملّی و همبستگی ایرانیان در کتابهای درسی فارسی»، نوشتۀ علی شیوا؛ «بررسی تحولات کلان نظام آموزشی ایران در سدۀ اخیر با تأکید بر سند تحول بنیادین آموزش و پرورش»، نوشتۀ مهدی نوید ادهم؛ «واکای اسنادی تحولات ساختاری تربیت معلم در ایران؛ از دارالمعلیمن تا دانشگاه فرهنگیان»، نوشتۀ علیباقر طاهرینیا و رحیم روحبخش.
از دارالفنون تا به امروز
فصل پایانی کتاب به بررسی آسیبشناسی آموزش و پرورش کشور اختصاص دارد. این فصل از کتاب شامل شش بخش است. در معرفی این فصل آمده است: «اگر تاریخ رسمی آموزش و پرورش ایران را همزمان با تأسیس دارالفنون در سال ۱۲۳۰ شمسی- به دست امیرکبیر- بدانیم، امروز که در سال ۱۴۰۱ هستیم- در زمان چاپ این اثر- آموزش و پرورش در ایران تاریخ ۱۷۰ سالهای را با فراز و فرود بسیار پشت سر گذاشته است. آسیبهای آموزش و پرورش در ایران، تاریخچهای به قدمت تاریخ آموزشِ رسمی ایران دارد، زیرا عزل و تبعید امیرکبیر را پیش از گشایش دارالفنون باید نخستین آسیب وارد شده به آموزش و پرورش دانست.»
مقالات این فصل عبارتاند از: «ضرورتها و معیارها برای استانداردسازی دورههای آموزشی نظام آموزش و پرورش کشور»، نوشتۀ علیاکبر صالحی و محمد شاهدی؛ «طراحی مدرسۀ ایرانی در زمان معاصر؛ تدوین اصول و کیفیتهای فرمی- فضایی»، نوشتۀ شیوا آراسته، سجاد سلیمانزاده و مرجان رفیعی؛ «تحلیل گفتمان خلاقیت در آموزش هنر در نظام آموزش و پرورش ایران، تحلیل محتوای کتابهای درسی هنر در مقاطع متوسطۀ اول و دوم نظام آموزش و پرورش»، نوشتۀ مهدی کشاورز افشار؛ «بازیابی ارزشها و جایگاه هنرهای صناعی در نظام آموزش و پرورش معاصر ایران»، نوشتۀ مهران هوشیار؛ «راهکاریی برای گذر از آسیبهای فعلی آموزش و پرورش»، نوشتۀ محمد شاهدی و «بررسی دیدگاههای معلمان، اعضای هیئت علمی، متخصصان و پژوهشگران دربارۀ مشکلات و آسیبهای آموزش و پرورش»، نوشتۀ سمیه لیاقت.
چاپ نخست کتاب آموزش و پرورش آینده، در پانصد نسخه، سال ۱۴۰۲ با همکاری مؤسسۀ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن» و به اهتمام فرهنگستانهای چهارگانۀ جمهوری اسلامی ایران، منتشر شده است. برای دریافت رایگان نسخۀ الکترونیکی این کتاب میتوانید به این نشانی مراجعه کنید:
https://apll.ir/wp-content/uploads/2023/07/Education.pdf