نگاهی به کتاب مختصری در علم قوافی
کتاب مختصری در علم قوافی به نگارش بدرالدّین محمّد هلالی جُغتایی(استرآبادی)، رسالۀ کوتاهی به نثر فارسی، دربارۀ قافیه در شعر فارسی است. این اثر از آثاری است که بهتازگی در انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، منتشر شده است.
تاکنون ناشناخته بود
اثر حاضر به قلم شاعر نامدار، بدرالدّین محمّد هلالی جغتایی استرآبادی، شاعر و ادیب کشتهشده به سال ۹۳۶ هجری قمری در شهر هرات است. این رساله که کمتر به آن توجه شده و تا پیش از این به چاپ هم نرسیده بود، از آثار جالب هلالی جغتایی است. اگرچه تاریخ تألیف این اثر مشخص نیست، میتوان احتمال داد که این رساله در همان سالهایی به نگارش درآمده باشد که هلالی جغتایی، در خدمت امیر علیشیر نوایی، کار دیوانی میکرده و در انجمن شاعران نیز حاضر میشده است.
از ویژگیهای این اثر میتوان به اطّلاعات فنّی جالب این رساله و توجّه و ریزبینی مؤلف دربارۀ «حرف اصلی» و «حروفِ به منزلۀ اصلی» در قوافی فارسی اشاره کرد. علاوه بر آن، داخل کردن اصطلاحات «ترکیب» و «تحلیل»- برگرفته از فّن معمّا- در علم قافیه و سخن از تعدّد اقسام آنهاست که تازگی داشته است.
زیبایی در انتخاب
رسالۀ حاضر ازنظر انتخاب شواهد زیبا در مثال نیز جالب است. به این معنی که هلالی در رسالۀ علم قوافی، هرجا شاهدی منظوم نیاز داشته، مثالهای بسیار زیبایی را انتخاب کرده است. این نمونهها، گرچه سهل و ممتنع است؛ اما از میان آثاری انتخاب شده که سرایندۀ آنها معلوم است. از شاخصترین شعرایی که در کتاب به اشعار آنها ارجاع شده میتوان به؛ مولانا، جامی، حافظ، ابیاتی از کمال خجندی، ببتی از عصمت بخارایی و ابیاتی منتخب از مجالس النفایس نوایی، اشاره کرد.
از اهمیت رساله
ارزش و اهمّیّت رسالۀ هلالی در علم قوافی را نخست میتوان در متن آن دانست. متنی از اواخر قرن نهم یا اوایل قرن دهم هجری که به لحاظ قدمت، ارزش نسبی دارد. از دیگر موارد ارزش این رساله میتوان به مؤلف آن که از سرآمدان شعر فارسی در قرن دهم هجری بوده است؛ همچنین نثر متن، از نظر استفاده از عبارتهای آهنگین و سجعهای خوشایند و بعضی صنایع ادبی دیگر که ارزش زیباییشناختی دارند؛ بعضی ارزشهای زبانی و فواید لغوی و دستوری و آگاهی خواننده از نگاه یک شاعر حرفهای دربارۀ مبحث قافیه، اشاره کرد. تصحیح اثر حاضر را محسن ذاکرالحسینی با تخلص «پرند»، به عهده داشته است.
چاپ نخست کتاب مختصری در علم قوافی به نگارش بدرالدّین محمّد هلالی جُغتایی(استرآبادی)، در پانصد نسخه، سال ۱۴۰۴ با قیمت پنج میلیون و چهارصد هزار ریال، در انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی به چاپ رسیده است.
علاقهمندان برای تهیۀ این کتاب میتوانند با شمارۀ ۸۸۶۴۲۴۹۷ تماس بگیرند.