کاری دشوارتر و فنیتر از آموزش الفبا نیست
دوشنبه، ششم بهمن ماه ۱۴۰۴، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، بار دیگر میزبان جمعی از سرگروههای آموزشی بود.
به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از ساعت ۹.۳۰ دقیقه در تالار دکتر سید جعفر شهیدی، سرگروههای آموزش ابتدایی مناطق نوزدهگانۀ شهر تهران، مهمان فرهنگستان بودند. این دیدار با بازدید از کتابخانۀ فرهنگستان آغاز شد و در ادامه با خوشامدگویی به مهمانان و نمایش فیلم نودسالگی فرهنگستان زبان و ادب فارسی ادامه یافت.
تصویر دقیق از هر واژه
معصومۀ حاجیزاده، عضو هیئت علمی گروه فرهنگنویسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی پس از توضیح کوتاهی دربارۀ فعالیتهای این گروه به این نکته اشاره کرد که گروه فرهنگنویسی از بزرگترین و فعالترین گروههای فرهنگستان است. او در ادامه به توضیح دربارۀ یکی از فعالیتهای مهم گروه فرهنگنویسی اشاره کرد و گفت: «از سال ۱۳۷۵، کار تدوین فرهنگ جامع زبان فارسی آغاز شد و پس از مدتی این طرح، زیرنظر علیاشرف صادقی ادامه یافت.» حاجیزاده دربارۀ ویژگی این فرهنگ گفت: «ارایۀ تصویر جامع از واژههای یک زبان، هدف اصلی فرهنگ جامع زبان فارسی است. در این فرهنگ، روند ورود و خروج هر واژه به زبان فارسی، از قرن چهارم تاکنون مورد بررسی قرار گرفته است.»
کتابهای مرجع برای مطالعۀ روزمره نیستند
سخنران بعدی این برنامه آمنه بیدگلی، عضو هیئت علمی گروه پژوههای ادبی بود. او با اشاره به تفاوت کتابهای مرجع با دیگر کتابها مانند کتابهای آموزشی گفت: «کتابهایی مرجع، کاربردهای مختلف دارد. این کتابها، آثاری هستند که برای مطالعۀ روزمره کاربرد ندارند و برای کسب اطلاعات در زمینههای مختلف به آنها مراجعه میکنند.» بیدگلی ادامه داد: «در کتابهای مرجع، اطلاعات سازمانیافته هستند و از نمونۀ آنها میتوان به فرهنگ، فرهنگنامه، دانشنامه و دایرهالمعارف اشاره کرد. فرهنگها را از نظر گستره به مفصّل و مختصر و از نظر شمول میتوان به عمومی و تخصصی تقسیمبندی کرد. دانشنامۀ جامع زبان فارسی هم یکی از همین آثار کاربردی است.»
آموزش عمومی، آموزش کلیدی
غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی پس از خوشامدگویی به مهمانان، صحبتهایش را با یک درخواست آغاز کرد. او گفت: «از آنجا که عقیده دارم مقطع ابتدایی، یکی از مهمترین مقاطع تحصیلی است، بنابراین امروز ترجیح میدهم بیشتر شنونده باشم تا با مشکلات شما در آموزش زبان فارسی در دورۀ ابتدایی آشنا شوم.» او ادامه داد: «هرچه سطح علم و دانشی که آموخته میشود، پایینتر باشد، مهارت آموزگار برای آموزش باید از سطح بالاتری برخوردار باشد. به همین دلیل مهارت آموزگار ابتدایی باید بیشتر باشد.» حداد عادل دربارۀ آموزش الفبا و دشواری آن درعین سادگی گفت: «چیزی از الفبا سادهتر نیست؛ ولی کاری فنیتر و دشوارتر از آموختن الفبا نیست. به همین دلیل بهترین مرجع آموزشِ مهارت آموزگاری، آموزش و پرورش است. دلیل آن نیز تجربۀ آموزشی این مرکز است.»
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی دربارۀ دورۀ آموزش عمومی و ضرورت و ویژگیهای آن گفت: «در همه جای دنیا، دورۀ آموزش عمومی که عمدتأ شامل دورۀ ابتدایی و اول متوسطه است، مرحلۀ آموزشی حساسی است.» او دربارۀ دلیل این حساسیت گفت: «فارغ از اینکه هر شخص قرار است در چه رشتۀ تحصیلی و تا چه مقطعی تحصیل کند، با تحصل در دورۀ ابتدایی تا دورۀ نخست متوسطه، باعث کسب مهارتهای اولیۀ لازم برای افراد میشود.» او ادامه داد: «یکی از نیازهای هر شهروندی، قدرت برقراری ارتباط با دیگران است. برای این منظور افراد نیازمند تسلط به زبان هستند و برای این منظور باید دایرۀ واژگانی گستردهای داشته باشند. جهانِ امروز، دنیای برقراری ارتباط شفاهی و کتبی است بنابراین افراد علاوه براینکه باید خوب و درست صحبت کنند، باید بتوانند به بعضی مهارتهای نوشتاری نیز مسلط باشند.»
رئیس فرهنگستان زبان وادب فارسی به دیگر مهارتهای آموزش داده شده در آموزش ابتدایی اشاره کرد و گفت: «پرورش ذوق، آموزش توجه به سلامت جسم و روان از دیگر مواردی است که کودکان در این دوره میآموزند.» او ادامه داد: «درمقایسۀ دورۀ ابتدایی با دانشگاه، دورۀ ابتدایی، زندگیِ جنینی است. بنابراین باید در این دوره به نیازهای اولیه و مهم توجه شود تا در دورۀ دانشگاه که به عقیدۀ من، تولد اجتماعی است، افراد با مهارتهای بیشتری وارد اجتماع شوند.»
در ادامۀ جلسه، سرگروههای آموزشی پرسشهای مانند مسًلۀ کودکان دوزبانه و اختلال در فراگیری زبان فارسی؛ درس انشاء، مواردی دربارۀ دستورخط زبانفارسی، دشواری فراگیری بعضی از حروف مشابه به لحاظ تلفظ و متفاوت در نگارش و… طرح شد که رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی به این پرسشها پاسخ دادند.
واژههایی به یادگار از انجمن آکادمی
علی شیوا، عضو هیئت علمی واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود. آخرین سخنران این نشست بود. او دربارۀ نحوۀ تاسیس و شروع به کار فرهنگستان و بهطور خاص، فرهنگستان اول و دوم توضیح داد: «مجموعهای که امروز باعنوان فرهنگستان زبان و ادب فارسی درحال فعالیت است، در ادامۀ فعالیت فرهنگستان اول و دوم بوده و به فرهنگستان سوم شهرت دارد.» شیوا دربارۀ ضرورت آغاز به کار فرهنگستان اول گفت: «فرهنگستان اول، به دلیل رویارویی سرزمین ما با دانش و فنآوری نوین، یک سال پس از پایهگذاری دانشگاه تهران بنیاد نهادهشد. دلیل آن نیز ضرورت انتخاب معادل برای واژههایی بود که به دلیل تغییرات ایجاد شده وارد فرهنگ ما شده بودند.» او دربارۀ پیشینۀ واژهگزینی در ایران گفت: «واژهگزینی در کشور ما، سابقۀ طولانی دارد و به زبان فارسی میانه یا پهلوی ساسانی میرسد. در دورۀ پس از اسلام نیز دانشمندانی مانند محمد غزالی، افضلالدین کاشانی، ابوریحان بیرونی، ابنسینا و… برای پارهای از اصطلاحات علمی به زبان عربی، در زبان فارسی، معادلسازی کردند.»
این عضو هیئت علمی دربارۀ خاستگاه فرهنگستان گفت: «بعضی از واژهها یادگارهای سالهای دور، از انجمن آکادمی هستند. انجمن آکادمی در دورۀ مظفری شکل گرفت که برای مثال واژۀ راهآهن از آن دوران به یادگار ماندهاست. بعد از آن در مدرسۀ دارالفنون، کار معادلسازی ادامه پیدا میکند.»
علی شیوا در پایان دربارۀ فرهنگستان سوم و فعالیتهای آن گفت: «فرهنگستان کنونی- فرهنگستان سوم- به پیروی و الگوگیری از فرهنگستان اول و دوم، مدت سی سال است که واژهگزینی میکند. در این مدت، بیش از شصت و پنج هزار واژه در فرهنگستان سوم معادلسازی شده و این واژهها در کتابهایی با عنوان فرهنگ واژههای مصوّب فرهنگستان به چاپ رسیدهاست.»