بیش از ۶۵ هزار واژه در رشتههای مختلف به تصویب رسیده است
نشست خبری روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم فردوسی با حضور غلامعلی حداد عادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی روز سهشنبه ۱۶ اردیبهشت در محل فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی فرهنگستان، غلامعلی حداد عادل، در این نشست به تبیین برنامههای فرهنگستان در روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم فردوسی پرداخت و با اشاره به اینکه از چند سال پیش روز ۲۵ اردیبهشت از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی به نام این روز نامگذاری شده عنوان کرد: فرهنگستان دستگاه اصلی مرتبط با زبان و ادبیات فارسی است و خود را مخاطب اول این نامگذاری میداند. امسال نیز با توجه به تجربه موفق سال گذشته در نظر داریم مراسم روز بزرگداشت زبان فارسی را به یک رویداد هفتگی زبانی و ادبی تبدیل کنیم. علاوه بر همایشی که ۲۴ اردیبهشت در کتابخانه ملی با حضور ادیبان و پژوهشگران برگزار خواهد شد، برنامهریزی شده تا گروههای پژوهشی فرهنگستان از بیست و یکم تا بیست و سوم اردیبهشتماه، ۱۲ نشست تخصصی برگزار کنند. همچنین تنی چند از استادان خارجی عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز در این نشستها و نیز همایش بزرگ روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت حکیم فردوسی حضور خواهند داشت و سخنرانی میکنند.
وی با اشاره به حضور اعضای خارجی فرهنگستان در همایش روز پاسداشت زبان فارسی اظهار کرد: با پیگیری بخش بینالملل فرهنگستان، گروهی از استادان غیرایرانی عضو فرهنگستان از کشورهای مختلف در این همایش شرکت و سخنرانی میکنند.
رئیس فرهنگستان همچنین به حضور فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اختصاص غرفهای مستقل در سی و ششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران اشاره کرد و افزود: نمایشگاه کتاب فرصتی برای اهل ادب و کتاب است. فرهنگستان با همکاری بخش فرهنگی نمایشگاه، چند نشست علمی در سرای اهل قلم و سرای کتاب برگزار میکند. فرهنگستان امسال با ۲۸ کتاب چاپ اول و دوم در نمایشگاه شرکت میکند که ۱۷ عنوان چاپ اول و ۱۱ عنوان آنها چاپ مجدد است. فرهنگستان در ۱۴۰۴ سیوپنجساله میشود. یکی از دستاوردهای ما انتشار بیش از ۲۵۰ است. یکی از مهم آثاری که در نمایشگاه امسال رونمایی خواهد شد، مجموعه واژههای مصوب یا کارنامۀ سیسالۀ بخش واژگزینی فرهنگستان، یعنی از سال ۱۳۷۳ تا ۱۴۰۳ است که در یک مجلد منتشر میشود. این کتاب، واژهنامهای است که اصطلاحات فارسی و معادل انگلیسی آنها در برابر هم آمده و بیش از ۶۵ هزار واژه را که در رشتههای مختلف در این سی سال به تصویب رسیده دربرمیگیرد.
حداد عادل در ادامه به پرسشهای خبرنگاران درباره مباحث مختلف مرتبط با فرهنگستان پاسخ داد. وی در پاسخ به پرسشی دربارۀ تشکیل جلسات شورای زبان فارسی با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: ما علاقهمندیم جلسات شورای پاسداشت منظماً تشکیل شود، اما متأسفانه در ۹ ماه گذشته جلسهای برگزار نشده است.
وی از جمله در پاسخ به اینکه به نظر میرسد واژهسازیها به نوعی فرمایشی و غیرکاربردی هستند، عنوان کرد: فرهنگستان زبان و ادب فارسی کجا فرمایش کرده است؟ کجا تحکم کرده است؟ اصلاً فرق فرهنگستان ما با فرهنگستانهای قبل از انقلاب و خصوصاً فرهنگستان اول این است که ما مصوبات خودمان را الزامی نمیکنیم و هیچ وقت دنبال این نبودیم که به زور و با تحمیل با فشار قانون، نویسندگان و یا اهل ادب را مجبور به استفاده از مصوبات فرهنگستان کنیم.
حداد عادل همچنین گفت: از سوی دیگر اگر به جای انیمیشن ما پویانمایی را تصویب کردهایم، این چه عیبی دارد و ما چه کاری میتوانستیم بکنیم که نکردهایم؟ فرهنگستان زبان و ادب فارسی سازوکار علمی دارد و از همه تجربههای فرهنگستان سالهای گذشته و تجربههای بینالمللی و همۀ ظرفیتهای زبان فارسی استفاده میکند. حدود هفتاد کارگروه تخصصی فعال در زمینۀ واژهگزینی داریم که در هر گروهی کار واژهگزینی را به صاحبنظران همان حوزۀ تخصصی و علمی میسپاریم و ما در چارچوب اصول و ضوابط مصوب واژهگزینی با این کارگروهها همکاری میکنیم و مصوبات آنها را پس از ارزیابیهای دقیقی علمی تصویب یا رد میکنیم. مثلاً همین واژۀ پویانمایی چه اشکالی دارد. یا رایانه که مصوب فرهنگستان دوم است و ما آن را تأیید کردیم، چه اشکالی دارد؟ اینها کمابیش به کار میرود، ولی گاهی برخی دستگاههای دولتی در استفاده از آنها غفلت میکنند که مشکل فرهنگستان نیست. کار ما شبیه یک پزشکی است که برای رفع این بیماری دارویی را به بیمار تجویز میکند و اگر بیمار آن دارو را مصرف نکند پزشک را نباید ملامت کرد. از همۀ اصحاب رسانه درخواست دارم در این زمینه به ما کمک کنند؛ زیرا فرهنگستان بدون کمک آنها نمیتواند در امر ترویج واژههای تازه کار چندانی از پیش ببرد.
وی همچنین درباره ترکیب اعضای شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی و دلیل سالمند بودن آنها توضیح داد: اعضای پیوسته فرهنگستان مادامالعمر عضو فرهنگستان خواهند بود و این برابر اساسنامۀ ماست. دولت جمهوری اسلامی و نظام جمهوری اسلامی تصدیق کرده که اگر کسی عمری را در خدمت زبان فارسی گذراند باید تا آخر عمر حرمت او و منزلتش محفوظ بماند و از تجربه او استفاده شود. هم اکنون ما در فرهنگستان استادانی داریم که بیش از صد سال دارند ولی هنوز کار میکنند و جوانها صف میکشند فقط برای اینکه پنج دقیقه بتوانند محضرشان را درک کنند، بنابراین اگر برخی از اعضای فرهنگستان سالخورده هستند به این دلیل است. البته ما به صورت منظم اعضای جدید چه اعضای پیوسته چه اعضای وابسته چه اعضای افتخاری را برای فرهنگستان انتخاب میکنیم و جوانگرایی در شورای فرهنگستان محسوس است. در پنج سال گذشته، چندین عضو پیوسته و وابسته و افتخاری انتخاب کردهایم و سیاست ما این است که در عین اینکه سایۀ استادان سالخورده بر سر فرهنگستان مستدام است، سعی میکنیم با وارد کردن استادان جوان به فرهنگستان پویایی و تحرک سازمانی را هم حفظ کنیم.
حداد عادل به پرسش خبرنگار دیگری نیز درباره برنامههای فرهنگستان در نمایشگاه اینگونه توضیح داد: ما چند نشست در روزهای نمایشگاه داریم. از جمله پنجشنبه هجدهم اردیبهشت از جلد دوم ذیل دانشنامۀ زبان و ادب فارسی رونمایی خواهد شد. همچنین در همان روز نشستی با حضور اهالی فرهنگ و ادب و ناشران کشور عراق که میهمان امسال نمایشگاه هستند، در نمایشگاه برپا میشود و در آن از موسی اسوار، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مدیر گروه ادبیات تطبیقی و از مترجمان نامدار ادبیات عرب تجلیل خواهد شد. روز شنبه، ۲۰ اردیبهشت در سرای اهل قلم نمایشگاه کتاب، آبتین گلکار، عضو وابستۀ فرهنگستان با موضوع مرز میان فارسی معیار و فارسی گفتاری سخنرانی میکند و در همان روز در سرای اهل قلم، استاد حسن انوری، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با موضوع «نقش زبان فارسی در پیوستگی ملی» صحبت خواهد کرد. جمعه بیست و ششم اردیبهشت نیز از تازههای نشر فرهنگستان رونمایی خواهد شد و نیز هوشنگ مرادی کرمانی، نویسنده نامدار کشورمان و عضو پیوستۀ و عضو شورای واژهگزینی فرهنگستان دیداری خواهد داشت با علاقهمندان که عنوان آن «پنجاه سال گسترش زبان فارسی» است.
وی در پاسخ به پرسش دیگر دربارۀ علت تأخیر در انتشار مجلد چهارم فرهنگ جامع زبان فارسی گفت: یک علت تأخیر در انتشار جلد چهارم فرهنگ جامع زابن فارسی این است که در گروه فرهنگنویسی سعی کردند تمام مدخلهای مشتق و یا مرکب از هر مدخل حرف «الف» را که در حرفهای دیگر ممکن است بیاید یک جا تعریف کنند یعنی به صورت خوشهواژه کار میکنند. بنابراین دستاورد گروه فرهنگنویسی از نظر کمی کاهش پیدا نکرده، بلکه بسیاری از مدخلها که تعریف شده و کار آن به پایان رسیده، چون به حروف بعدی مربوط بوده ناچار به جلد چهارم مربوط نیست. در درازمدت با این کار برای مجلدات بعدی سرعت افزایش میِیابد. همچنین در وبگاه فرهنگستان قبل از اینکه هر مجلد به صورت کاغذی چاپ شود، همۀ مدخلهای تعریفشده به صورت برخط در اختیار اهل علم گذاشته میشود و از این جهت در دسترس است.
حداد عادل همچنین با اذعان بر وجود انقطاع نسلی در استفاده از زبان فارسی عنوان کرد: انقطاع نسلی مربوط به جامعه شناسی و تابع خیلی علل و عوامل اجتماعی است که در زبان هم ممکن است اتفاق بیفتد اما اینکه حالا تا چه حد اتفاق افتاده و علائمش چیست، تحقیق لازم دارد. ولی قطعاً با این سپهر فضای مجازی که در دوران ما گشوده شده و تأثیر انکارناپذیری در ذهن و زبان افراد به ویژه نوجوانها و جوانها میگذارد، این را نمیشود انکار کرد و ممکن است غیر از این علل و عوامل دیگری هم مؤثر بوده باشد. فرهنگستان برای اینکه این انقطاع نسلی لطمه به هویت ملی نزند بر آموزش درست زبان فارسی در مدرسهها تأکید دارد، یعنی ما باید در هماهنگی و همکاری با وزارت آموزش و پرورش از بروز چنین اتفاقی جلوگیری کنیم. فرهنگستان در چند سال گذشته طرحی را با همکاری سازمان پژوهش و برنامهریزی درسی و بخش کتابهای درسی به انجام رساندیم و آن این است که در کتابهای فارسی دورۀ اول دبستان و دورۀ اول و دوم متوسطه درسهایی دربارۀ زبان فارسی و مسائل مرتبط با زبان فارسی گنجاندهایم.
وی همچنین به کمبود محسوس نیروی انسانی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی اشاره کرد و توضیح داد: از روز اول تأسیس فرهنگستان عضو پیوستۀ فرهنگستان بودم، یعنی در این ۳۵ سال گذشته در فرهنگستان حضور مستمر داشتهام. از روز اول، یعنی سال ۱۳۷۳ که کار واژهگزینی را آغاز کردیم، هیچ سابقه و سنتی از کار واژهگزینی در دهههای گذشته در اختیار نداشتیم. ما از صفر شروع کردیم، ولی توانستیم دانش واژهگزینی را سامان بدهیم و به اصطلاح معروف، تولید علم کنیم و یک برنامۀ درسی کارشناسی ارشد تدوین کردیم و به تصویب وزارت علوم رساندیم. و امسال در پژوهشکدۀ واژهگزینی فرهنگستان، دهمین دورۀ دانشجوی کارشناسی ارشد را پذیرفتهایم. فرهنگستان اگر بتواند از دانشآموختگانی که خود تربیت میکند، بهره ببرد و آنها را به کار دعوت کند، سرعت کار بهتر و بیشتر خواهد شد، ولی به ما اجازۀ استخدام این دانشآموختگان را نمیدهند. در فرهنگنویسی هم با کمبود کارشناس متخصص روبهرویم، زیرا فرهنگنگاری را در هیچ دانشگاهی در ایران آموزش نمیدهند، ناچار فرهنگستان نیروی مورد نیاز خود را تربیت میکند، اما باز امکان استخدام تماموقت این افراد فراهم نمیشود.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی همچنین در بخشی از سخنان خود به همکاری فرهنگستان در نگارش فیلمنامۀ فیلم «پروین» دربارۀ شاعر معاصر، پروین اعتصامی، اشاره کرد و گفت: ما آمادۀ همکاری و مشاوره در تولید فیلم دربارۀ سایر مفاخر ادبی کشورمان هستیم.