منظومههای متعددی متأثر از شاهنامۀ فردوسی در جهان خلق شده است
همایش بینالمللی شاهنامه در فرهنگ و هنر ملل با مشارکت دانشگاه وقف فاتح سلطان محمد، دانشگاه هنر اصفهان و دانشگاه استانبول، وابستۀ فرهنگی سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در استانبول برگزار شد و در کنار نمایشگاهی از آثار هنرمندان ایرانی و ترکیه در ارتباط با شاهنامه نیز برپا شد و در این همایش غلامعلی حداد عادل از فردوسی به عنوان یکی از بزرگترین مفاخر فرهنگ و ادب فارسی نام برد که شاهنامۀ او الهامبخش آثار متعددی در جایجای جهان شده است.
به گزارش روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، غلامعلی حداد عادل در آیین بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی گفت: شاهنامه کتابی مفصل است و بیش از هزار سال است که سراسر آفاق فارسیزبان، بلکه همۀ جهان را از جهات گوناگون تحت تأثیر قرار داده است.
شاهنامۀ فردوسی تنها احوال شاهان و جنگها نیست بلکه، کتاب حکمت، خردمندی، خردورزی، فرهنگ، دینداری، خداپرستی و اخلاق است و فردوسی بهنحو هنرمندانهای این کتاب را آراسته و آن را بهصورت یکی از کتابهای جادوانۀ تاریخ بشر درآورده است.
او افزود: شاهنامۀ فردوسی بیش از ۵۰ هزار بیت دارد یعنی بیش از ۱۰ برابر دیوان حافظ است و در جهان کمتر کشوری را سراغ داریم که چنین دیوان شعری با این تفصیل و تنوّع موضوعات و قدمت داشته باشند. طبعاً شاهنامه بیشترین تأثیر را در سرزمینهای فارسیزبان بهویژه ایران داشته است و بهجاست که ابتدا به تأثیر آن در فرهنگ و هنر ایران اشاره کنیم.
او افزود: شاهنامه کتاب همۀ مردم ایران است و اختصاص به گروه خاصی ندارد. نهتنها دانشمندان و استادان و ادیبان و پژوهشگران آن را میخوانند و از آن نکتهها میآموزند، بلکه مردم عادی کوچه و بازار و شهر و روستا نیز آن را میشناسند و میفهمند. فارسیزبانان و از آن جمله، ایرانیان به خود میبالند که هزار سال پیش زبان فارسی به درجهای از پختگی و تکامل رسیده بود که شعر فردوسی را در شاهنامه حتی بیسودان نیز میفهمند و از آن لذت میبرند.
حداد عادل با بیان اینکه فردوسی نگران از دست رفتن هویت ملّی ایرانیان بوده است، افزود: فردوسی این نیاز را دریافت و تصدیق کرد که اگر کتابی بنویسد و داستانهای کهن، اسطوره، افسانه و تاریخ را بیاورد در آن صورت زبان فارسی قوت میگیرد و ملّت با این کتاب میتواند هویت خود را حفظ کند. این کتاب نزد ایرانیان از آن جهت محترم است که سند معتبری در اثبات اصالت ملّت ایران و قوت زبان فارسی بهشمار میآید. در حقیقت شناسنامهای است که در آن هویت ملّت ایران تدوین و تثبیت شده است.
به گفتۀ حداد عادل، شاهنامه در عمر هزار و چند سالهاش همهجا با ملت ایران همراه بوده است. استادان شعر و ادب در کتابخانهها و دلیران و رزمندگان در میدانهای رزم و پهلوانان در زورخانهها و نقالان در قهوهخانهها و عامۀ مردم در خانه با آن سر و کار داشتهاند.
او افزود: داستانهای شاهنامه از قدیم موضوع هنرهای نمایشی در ایران بوده است و برگزاری تعزیۀ «سوگ سیاوش» یک از سنّتهای کهن ایرانی بوده است و امروز نیز داستانها و حماسههای شاهنامه نظیر رستم و سهراب و بیژن و منیژه و هفتخوان اسفندیار بهصورت نمایشهای فاخر در ایران اجرا میشود.
رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه گفت: فردوسی با سرودن شاهنامه کاخی بلند از زبان فارسی برافراشته و عجم را زنده کرده است و همهجا و همهوقت همگان را با زبانی پاک به جوانمردی، رادی، انصاف، عدل، ظلمستیزی، آزادگی و خردمندی و دینداری فراخوانده است.
او افزود: وسعت میدان تأثیرگذاری شاهنامه و ژرف بودن معانی و تنوع مفاهیم آن در یک بازۀ زمانی هزارساله سبب شده است تا در طول تاریخ دهها کتاب کوچک و بزرگ به تقلید از آن با نامهای شاهنامه و شهنشاهنامه و فتحنامه دربارۀ شاهان پس از محمود غزنوی سروده شود. در دوران معاصر نیز صدها کتاب دربارۀ فردوسی و شاهنامه تألیف شده است و هزاران مقاله دربارۀ موضوعات گوناگونِ مرتبط با این کتاب به نگارش درآمده است. علاوهبرآن شاهنامه هزار سال که منبع الهام شاعران و نویسندگان قلمروهای فارسیزبان بوده است.
حداد عادل ادامه داد: شاهنامه کتابی نیست که تنها در قلمرو زبانفارسی مانده باشد، بلکه تاکنون ترجمههای متعددی از این کتاب به سایر زبانها منتشر شده است و قدیمیترین ترجمهها به زبان گرجی و عربی بوده است که هیچیک از این دو ترجمه باقی نمانده است. شاهنامه، تاکنون ۲۵۴ بار به زبانهای مختلف ترجمه شده است. با ترجمۀ شاهنامه زمینۀ مقایسۀ اسطورهها و حماسههای آن به سایر زبانها فراهم شد و به همین واسطه آثار تحقیقی متعددی تألیف و منتشر شد.
رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در بخش پایانی سخنانش گفت: در روزگار ما ترجمۀ دیگری نیز از شاهنامه به همت دکتر بیلیدریم صورت گرفته که در مدت شش سال گذشته چهار نوبت و جمعاً در شمارگان دههزار نسخه به چاپ رسیده و در ترکیه امروز خواننده و خواهان فراوان یافته است. چنین ارقام و اعدادی حتی در ایران امروز نیز موجب تحسین و تعجب است.
همزمان با برگزاری آیین بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، نمایشگاهی از آثار هنرمندان نگارگر کشورمان و آثار هنرمندان ترکیه و سایر کشورها دربارۀ داستانهای شاهنامه نیز برپا و با حضور رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مقامات دانشگاههای استانبول و سلطان محمد فاتح و رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ترکیه در استانبول گشایش یافت.
در همایش بینالمللی شاهنامه در فرهنگ و هنر ملل، شماری از اساتید و شاهنامهپژوهان ایرانی و ترک دربارۀ شاهنامه حکیم توس که گنجینۀ خرد و داناییست سخنرانی کردند.
همایش بینالمللی شاهنامه در فرهنگ و هنر ملل با مشارکت دانشگاه فاتح سلطان محمد، دانشگاه اصفهان و دانشگاه استانبول از ۲۵ تا ۲۷ مهرماه برگزار شد.