شهر زیبای افلاطون
چاپ دوم و ویراست جدید کتاب «شهر زیبای افلاطون»، نوشتۀ دکتر فتح‌الله مجتبائی، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به همت انتشارات هرمس منتشر شد.
دکتر مجتبائی دربارۀ انتشار این اثر بعد از چهل سال در گفت‌وگویی با روزنامۀ اطلاعات گفت: سابقۀ فرهنگی ایران و فکر و اندیشۀ ایرانی نشان می‌دهد که در طول تاریخ از تأثیرگذاری و گسترش فراوانی برخوردار بوده است؛ به‌طوری‌که معتقدم افلاطون، به‌عنوان پدر فلسفۀ غرب، از فکر ایران تأثیر گرفته و اندیشه‌های این فیلسوف بی‌توجه به بن‌مایه‌های فکر ایرانی نبوده است.
وی در ادامه گفت: این کتاب جزو نخستین کتاب‌هایی است که من تألیف کردم و باید بگویم که در این کتاب بحث بر سر این است که «شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان» چه تأثیری بر افلاطون داشته است. تأثیر زرتشت را همیشه گفته‌اند، اما من در این کتاب به شکل قطعی اشاره کرده‌ام که افلاطون تحت تأثیر نظریۀ سیاسی در ایران باستان بوده است.
دکتر مجتبائی با اشاره به این نکته که اغلب محققان غربی معتقدند که زمینه‌های رشد و نمو فلسفۀ یونان باستان بوده است، ولی باید بگویم که این به‌صورت مطلق نیست، گفت: برای غربی‌ها بسیار سخت است که ببینند فلسفه از جای دیگر، به‌خصوص از ایران و شرق باشد.
اگرچه محققان منصفی هم بودند که بر این قضیه تأکید کردند و نشان دادند که زمینه‌های فکر فلسفی از شرق و ایران بوده است، محققان غربی چندان جرئت گفتن این زمینه را ندارند، اما آن‌ها هم که گفته‌اند کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. باید این موارد به‌صورت علمی و منصفانه در اختیار پژوهشگران قرار گیرد.
دکتر مجتبائی در ادامۀ این گفت‌وگو تأکید کرد: من در این اثر مکتب افلاطون را بر مبنای آثار شاهان هخامنشی بررسی کرده‌ام و معتقدم کسانی که تا کنون دربارۀ رابطۀ مکتب افلاطون با افکار ایرانی مطالبی نوشته‌اند، همگی بنای کار خود را بر ادبیات دینی زرتشتی، خاصه نوشته‌های پهلوی، قرار داده‌اند و به آداب و قواعد شاهی در ایران که بر نظام طبقاتی آریایی و سنن و آیین‌های خاص آن استوار بوده است، توجه نداشته‌اند و این نخستین بار است که آثار شاهان هخامنشی از این لحاظ اجمالاً بررسی می‌شود.
وی همچنین افزود: من کوشیده‌ام که برخی از جنبه‌های اساسی فلسفۀ سیاسی و اجتماعی افلاطون را با پاره‌ای از آراء و آرمان‌هایی که مردم ایران دربارۀ نظام جامعه و مقام شاهی داشتند تطبیق کنم، همانندی‌های آن‌ها را باز نمایم، و ارتباط آراء حکیم یونانی را با افکار و معتقدات ایرانیان روشن گردانم.
دکتر مجتبائی در ادامۀ این گفت‌وگو، با اشاره به این موضوع که هندی‌ها هم در مورد تأثیر فکر شرقی بر اندیشه‌های غربی بسیار کار کرده‌اند گفت: من گمان می‌کنم هیچ دو ملتی به اندازۀ دو ملت ایران و هند به هم پیوسته نیستند و وقتی می‌گویم ایران، مقصودم ایرانی است که افغانستان امروز و تاجیکستان امروز در آن یکی بود. لذا اندیشمندان ایرانی هم باید به‌جد در این زمینه تحقیقات مهم و قابل تأملی داشته باشند تا ما بتوانیم کاستی‌های علمی‌ای را که در این مورد وجود دارد برطرف کنیم.
«شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان» در ابتدا رسالۀ دکتری مجتبائی نبود، اما بعداً این کتاب را به‌عنوان رسالۀ دکتری ایشان قبول کردند و دانشگاه تهران درجۀ دکتری را بابت این کتاب به وی اعطا کرد. دکتر مجتبائی درجۀ دکتری تاریخ ادیان و فلسفۀ شرق را از دانشگاه هاروارد اخذ کرد که بخشی از آن رساله با عنوان «منتخب جوگ‌باشست» از میرابوالقاسم فندرسکی، در سال ۱۳۸۸ از سوی انجمن حکمت و فلسفۀ ایران منتشر شد.
شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان نوشتۀ دکتر فتح‌الله مجتبائی است که انتشارات هرمس آن را در ۲۷۴ صفحه به بهای ۶۵هزار تومان منتشر کرده است.
منبع: شهرکتاب