حدیقة‌الحقیقة

تا کنون چاپ‌های متعددی از کتاب حدیقة‌الحقیقة، سرودۀ مجدود ابن آدم سنائی (۴۷۳-۵۲۵ق) منتشر شده است، از جملۀ آن‌هاست: چاپ عبداللطیف عباسی، برخی چاپ‌های هندی، چاپ جدید محمد روشن بر اساس نسخۀ کهن کابل، و از همه مهم‌تر چاپ استاد محمدتقی مدرس رضوی.

به گفتۀ مصحح در مقدمۀ کتاب، با وجود چاپ‌های پیش‌گفته از این کتاب، علی‌الخصوص چاپ مرحوم مدرس رضوی، اقدام به تصحیح مجدد حدیقه به دو دلیل صورت گرفته است. یکی زمان درازی که از چاپ استاد مدرس رضوی می‌گذشت؛ یعنی نزدیک به هفتاد سال (چاپ اول این تصحیح در سال ۱۳۲۸ منتشر شده است). دوم اینکه استاد مدرس رضوی در مقدمۀ چاپ دوم حدیقه خاطرنشان کرده که «از چاپ اول حدیقة‌الحقیقه، که از آثار معتبر عرفانی زبان فارسی است، بیش از سی سال می‌گذرد. با وجود آنکه در طول این مدت، نسخه‌های تازه‌ای از این متن فراهم آمده بود و اهتمامی در تصحیح و مقابلۀ مجدد آن به کار رفته بود، ضعف و قوۀ باصره و علت نابینایی، مجال بازبینی را از من سلب کرد. بدین‌جهت با تجدیدچاپ کتاب بدین‌صورت رضایت دادم». یعنی استاد مدرس رضوی هم با امکاناتی که چهل سال پیش برای ایشان فراهم شده بود، تجدیدنظر در این چاپ را ضروری دانسته بوده است.

حدیقة‌الحقیقة‌ و طریقة‌الشریعة‌ که در واپسین سال‌های حیات شاعر به نظم درآمده، نامی است که از نام منتخب خودِ سنائی، یعنی الحدیقة فی الحقیقة و الشریعة فی الطریقة گرفته شده است. محمد بن علی رفّاء که کار گردآوری حدیقه را به دستور سلطان بهرامشاه، اندکی پس از درگذشت سنائی آغاز کرده و بر آن مقدمه نوشته، یکی از نام‌های کتاب را «فخری‌نامه» گفته که به‌مناسبت لقب بهرامشاه، یعنی فخرالدوله به این نام نامیده شده است. عبداللطیف عباسی فخری‌نامه را نام پارسی حدیقة‌الحقیقة دانسته، اما مولانا جلال‌الدین در مثنوی، از آن به الهی‌نامه یاد کرده است.

کتاب حدیقة‌الحقیقة، تألیف مجدود ابن آدم سنائی، و با تصحیح دکتر محمدجعفر یاحقی، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و دکتر سیّد مهدی زرقانی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد است که نشر سخن آن را در دو جلد و در ۱۵۳۴ صفحه و با شمارگان ۱۱۰۰ نسخه، به بهای ۱میلیون و ۸۵۰هزار ریال منتشر کرده است.

معرفی: علی‌رضا طیبی