هدف

  • کمک به تقویت و گسترش زبان فارسی و تجهیز آن برای برآوردن نیازهای روزافزون فرهنگی و علمی و فنی و ایجاد هماهنگی در فعالیت‌های واژه‌گزینی و واژه‌سازی و معادل‌یابی برای واژه‌های بیگانه.

وظایف

  • برنامه‌ریزی و مدیریت واژه‌گزینی؛
  • سازمان‌دهی وضعیت الفاظ بیگانۀ واردشده به زبان فارسی و معادل‌یابی برای آن‌ها؛
  • کمک به استانداردسازی مفاهیم و اصطلاحات علوم و فنون و حِرَف مختلف در محدودۀ زبان فارسی.

تاریخچه

گروه واژه‌گزینی از سال ۱۳۷۰ تشکیل شد. مدیریت این گروه تا سال ۱۳۷۳ به عهدۀ دکتر حسن حبیبی بود. پس از آن، این مسئولیت به دکتر غلامعلی حدّاد عادل محول شد. از سال ۱۳۸۳ تا سال ۱۳۸۷ مجدداً دکتر حسن حبیبی ریاست گروه را بر عهده داشت و از اواسط سال ۱۳۸۷ تا کنون، ریاست این گروه مجدداً بر عهدۀ دکتر غلامعلی حدّاد عادل است. گروه واژه‌گزینی متشکل از شورای واژه‌گزینی، هیئت فنی، مشاوران گروه و دو بخش پژوهشی و اجرایی و پژوهشکدۀ مطالعات واژه‌گزینی است. در بخش پژوهشی پژوهشگران و پژوهشیاران گروه، کارگروه‌های واژه‌گزینی تخصصی، شوراهای هماهنگی، واحد برون‌سپاری، واحد تدوین فرهنگ، واحد استانداردهای ملی و بین‌المللی و واحد نام‌گزینی قرار دارند و در بخش اجرایی روابط عمومی و واحدهای مختلف اجرایی فعالیت می‌کنند.

گروه واژه‌گزینی در آغاز فعالیت خود واژه‌هاى بیگانه را در حوزۀ عمومى بررسى و معادل‌یابى کرد، اما نظر به اهمیت واژه‌گزینى در حوزه‌های علوم و فنون، از سال ۱۳۷۵ کار واژه‌گزینى تخصصى را با همکارى فرهنگستان‌هاى علوم و علوم پزشکى و هنر و تعدادى از انجمن‌ها و مؤسسه‌هاى پژوهشى و دانشگاه‌هاى کشور آغاز کرد.

در حال حاضر، پنجاه کارگروه تخصصى داخلی و پانزده کارگروه تخصصی برون‌پذیر و بیش از شش شوراى هماهنگى زیر نظر گروه واژه‌گزینى فرهنگستان زبان وادب فارسى فعالیت می‌کنند. هر گروه متشکل از دست‌کم پنج متخصص علمى و فنى علاقه‌مند به کار واژه‌گزینى‌ و یک یا دو نفر پژوهشگر و کارشناس واژه‌گزینى است‌. پژوهشگران و پژوهشیاران، به نمایندگى ازطرف فرهنگستان زبان و ادب فارسی، بر انتخاب یا ساخت واژه، مطابق با الگوهاى ساخت واژه در زبان فارسى و نیز بر اجراى اصول و ضوابط واژه‌گزینی در فرهنگستان نظارت می‌کنند و در مواردى وظیفۀ دبیرى را نیز بر عهده دارند. حاصل کارِ گروه واژه‌گزینى تا پایان سال ۱۳۹۶ در ۱۵ دفتر فرهنگ واژه‌هاى مصوّب، شامل بیش از ۶۰۰۰۰‌ واژه، منتشر شده است.

گروه واژه‌گزینی از اواخر سال ۱۳۸۵، برای گسترش واژه‌گزینی در جامعه و کسب نظر صاحب‌نظران مراکز آموزشی و پژوهشی و انجمن‌ها، طرحی را با عنوان «طرح برون‌سپاری» تدوین کرد که بر اساس آن مراکز پژوهشی و انجمن‌ها در کار واژه‌گزینی تخصصی با فرهنگستان همکاری می‌کنند. از سال ۱۳۸۶ تا کنون چهل کارگروه «برون‌پذیر» همکاری خود را با فرهنگستان آغاز کرده‌اند. تعدادی از این کارگروه‌ها مجموعه‌واژه‌های خود را بررسی کرده‌اند و به تصویب شورای واژه‌گزینی رسانده‌اند و عملاً کار آن‌ها پایان یافته است و مجموعه‌واژه‌های هر رشته در دفترکی به چاپ رسیده است. تعدادی نیز به دلایل گوناگون از همکاری انصراف داده‌اند. برخی از انجمن‌ها نیز در سالهای اخیر آمادگی خود را برای همکاری اعلام کرده‌اند.

ارکان گروه

گروه واژه‌گزینی متشکل از شورای واژه‌گزینی، هیئت فنی، مشاوران گروه و دو بخش پژوهشی و اجرایی است. در بخش پژوهشی پژوهشگران و پژوهشیاران گروه، کارگروه‌های واژه‌گزینی تخصصی، شوراهای هماهنگی، واحد برون‌سپاری، واحد تدوین فرهنگ، و واحد نام‌گزینی قرار دارند و در بخش اجرایی روابط عمومی و واحدهای مختلف اجرایی فعالیت می‌کنند.

شورای واژه‌گزینی: شورای واژه‌گزینی در قالب پنج شورای مستقل و متشکل از تنی چند از اعضای پیوسته و اعضای وابسته و صاحب‌نظران در زمینۀ واژه‌گزینی فعالیت می‌کند. از سال ۱۳۷۸ وظیفۀ تصویب واژه‌ها از طرف شورای فرهنگستان به این شوراها تفویض شد. جلسات شورا هر هفته به‌طور مرتب برگزار می‌شود و در این جلسات در مورد واژه‌هایی که در کارگروه‌های تخصصی بررسی و معادل‌گزینی شده است، تصمیم‌گیری می‌شود. یکی از جلسات شورا به بررسی واژه‌های عمومی یا آن دسته از واژه‌های تخصصی اختصاص دارد که امکان عمومی شدن آن‌ها وجود دارد یا عمومی ‌شده‌اند. این جلسه هر دو یا سه‌ ماه یک بار تشکیل می‌شود.

هیئت فنی: این هیئت متشکل از معاون و مشاور/ مشاوران گروه واژه‌گزینی است. کاربرگه‌هایی که هر کارگروه برای عرضه در شورای واژه‌گزینی تهیه می‌کنند، پیش از رفتن به شورا، برای بررسی ساختاری و محتوایی به هیئت فنی ارائه می‌شود و پس از تأیید این هیئت، با مهر هیئت فنی، در شورای واژه‌گزینی طرح می‌شود.

مشاوران: مشاوران گروه واژه‌گزینی از میان کسانی برگزیده شده‌اند که اطلاعات نظری و عملی در زمینۀ واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی دارند و در مورد مسائل مرتبط با این حوزه می‌توانند نظر مشورتی بدهند.

پژوهشگران و پژوهشیاران: پژوهشگران و پژوهشیاران گروه از میان افراد علاقه‌مند و پس از کسب رتبۀ قابل قبول در آزمون ورودی به همکاری دعوت می‌شوند و پس از گذراندن دورۀ کوتاه‌مدت واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی فعالیت خود را آغاز می‌کنند. همکاران پذیرفته‌شده در ابتدا پژوهشیار هستند و پس از کسب تجربۀ کافی به عنوان پژوهشگر و نمایندۀ فرهنگستان در گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی به همکاری خود ادامه می‌دهند.

بخش‌ پژوهشی

کارگروه‌های واژه‌گزینی تخصصی: هر کارگروه متشکل از پنج تا هفت عضو متخصص در رشتۀ مورد نظر و یک تا دو کارشناس و پژوهشگر واژه‌گزینی است که نمایندگان فرهنگستان در کارگروه مربوط هستند. اعضای متخصص این کارگروه‌ها از میان استادان و صاحب‌نظران رشتۀ مربوط که در زمینه‌های ترجمه و تألیف و تدوین فرهنگ و واژه‌نامه فعالیت‌هایی داشته‌اند، انتخاب می‌شوند.

شورای هماهنگی: برای هماهنگ کردن واژه‌های حوزه‌های مختلف لازم است واژه‌ها در شورایی که نمایندگانی از متخصصان عضو کارگروه‌های مرتبط در آن حضور دارند طرح شود تا حتی‌الامکان در مقابل هر مفهوم یک لفظ فارسی برگزیده یا ساخته شود. هرچند، در مواردی که شورای هماهنگی صلاح بداند می‌توان باتوجه‌به سابقه و کاربرد واژه در رشته‌های مختلف، یک مفهوم را با برابرنهادهای مختلف پذیرفت. در طول هفته چندین شورای هماهنگی در حوزه‌های مختلف تشکیل می‌شود.

بخش برون‌سپاری: این واحد در سال ۱۳۸۶برای ایجاد همکاری میان انجمن‌ها و مراکز علمی و پژوهشی و فرهنگستان دایر شد. شیوۀ کارگروه‌های برون‌پذیر ازلحاظ علمی و اجرایی تفاوتی با کارگروه‌های واژه‌گزینی داخلی ندارد، ولی مراحل آغازین کار آن‌ها، به دلیل قراردادهایی که میان انجمن‌ها و فرهنگستان منعقد می‌شود، متفاوت است.

واحد تدوین فرهنگ: واژه‌های تصویب‌شده در هر سالِ کاری گروه واژه‌گزینی (از مهرماه یک سال تا پایان تیرماه سال بعد) در کتابی تحت عنوان فرهنگ واژه‌های مصوب به چاپ می‌رسد. تمامی واژه‌های تصویب‌شدۀ کارگروه‌های مختلف در شورای واژه‌گزینی، در واحد تدوین مجدداً ویرایش می‌شود و پس از نمونه‌خوانی و طی مراحل چاپ، در اردیبهشت‌ماه سال بعد منتشر می‌شود. این واحد کار تدوین و چاپ هزار‌واژه‌ها و هرگونه فرهنگ دیگری را که از مصوّبات فرهنگستان تهیه می‌شود بر عهده دارد.

واحد نام‌گزینی: پس از تصویب قانون ممنوعیت به‌کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه، مصوّب سال ۱۳۷۵ مجلس شورای اسلامی و آیین‌نامۀ اجرایی آن، مصوّب سال ۱۳۷۸ هیئت وزیران، فرهنگستان مرجع پاسخگویی در مورد فارسی بودن یا فارسی نبودن اسامی و اصطلاحات تعیین شد و در نتیجه، بررسی نامه‌های وزارت فرهنگ و ارشاد  اسلامی، ثبت شرکت‌ها و مراکز دولتی مختلف در دستور کار گروه واژه‌گزینی قرار گرفت. ازآنجاکه تعیین نام در روند فعالیت شرکت‌ها و مؤسسات و نام محصولات اهمیت بسزا دارد، فرهنگستان واحدی نیز برای نام‌یابی دایر کرده است که در حال حاضر در حال تهیۀ پیکره‌ای است تا بتواند با استفاده از آن و با بهره‌گیری از الگوهای ساخت واژه در زبان فارسی، به صاحبان شرکت‌ها و تولیدکنندگان در یافتن نام مناسب یاری رساند.

بخش اجرایی

واحد نرم‌افزاری: گروه واژه‌گزینى مجهّز به نرم‌افزارى به نام گنجواژه است که حدود هفت‌میلیون واژه از فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌هاى تخصصى یک و دوزبانه در آن جای داده شده است و پژوهشگران و متخصصان گروه‌ها براى بررسى معادل‌هاى فارسی به آن رجوع مى‌کنند. همچنین، تمامی فعالیت‌هایی که به طور مرتب در گروه واژه‌گزینی انجام می‌پذیرد، از طریق شبکۀ اینترنت، در دسترس همۀ علاقه‌مندان است و آنان می‌توانند با ورود به سامانۀ مذکور از کارهای انجام‌یافته و در دست انجام گروه واژه‌گزینی آگاه شوند.

روابط عمومی: امور مربوط به پاسخگویی به استعلام‌های مراکز مختلف دولتی در امر نام‌گزینی با این واحد است. روابط عمومی گروه واژه‌گزینی، برای پاسخگویی به نامه‌های مذکور، به منابع مختلف مکتوب و اینترنتی و استادان و صاحب‌نظران مراجعه می‌کند و نتیجه را برای تصمیم‌گیری در اختیار مسئولان قرار می‌دهد. همچنین به پرسش‌های عموم در مورد واژه‌ها و برخی مطالب مرتبط با واژه‌گزینی پاسخ می‌دهد.

سایر واحدهای اجرایی: واحدهای اجرایی گروه واژه‌گزینی عبارت‌اند از دفتر واژه‌گزینی، امور مالی، کتابخانه، بایگانی، رایانه، حروف‌نگاری.

گردش کار در گروه واژه‌گزینی

هر کارگروه واژه‌گزینی تخصصی در مرحلۀ اول، با استخراج واژه‌های حوزۀ خود از منابعی مانند واژه‌نامه‌ها، فرهنگ‌ها، کتاب‌های درسی و نشریات تخصصی، پیکرۀ واژگانی خود را تهیه می‌کند. سپس واژه‌ها را برحسب خصوصیات رشته و نیاز جامعه اولویت‌بندی می‌کند. در مرحلۀ اول برای هر واژه کاربرگه‌ای تهیه می‌شود که شامل اطلاعات جامعی در مورد آن است. پس از بحث و بررسی، معادلی فارسی برای هر واژۀ بیگانه پیشنهاد می‌شود و مجموعۀ واژه‌ها به شورای هماهنگی مربوط ارسال می‌شود. پس از اخذ نظرات شورای هماهنگی، کاربرگه‌ها به هیئت فنی تحویل داده می‌شود. هیئت فنی کاربرگه‌ها را از جهات مختلف مطالعه می‌کند و چنانچه در مطالب کاربرگه‌ها، ساختار آن‌ها و معادل‌های پیشنهادی اشکالی وجود داشته‌ باشد، از کارگروه می‌خواهد اشکالات را رفع کند. سپس واژه‌ها در یک مجموعه به شورای واژه‌گزینی عرضه می‌شود.

پس از تصویب مقدماتی واژه‌ها در شورای واژه‌گزینی، شورای فرهنگستان آن‌ها را برای مدت سه سال تأیید می‌کند. سپس این واژه‌ها به واحد تدوین فرهنگ ارسال می‌شود. این مجموعه تا پایان سالِ کاری گروه در فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان درج و به‌صورت جزوۀ جداگانه‌ای نیز تدوین می‌شود و پس از تأیید رئیس جمهوری ــ که ریاست عالیۀ فرهنگستان‌ها را بر عهده دارد ــ منتشر و به مدت سه سال برای نظرخواهی از صاحب‌نظران و متخصصان و عموم در اختیار عموم مردم قرار می‌گیرد. در حال حاضر در هر سال حدود ۳۵۰۰ واژه به تصویب شورای واژه‌گزینی می‌رسد و در فرهنگ مصوّبات منتشر می‌شود. هر مجموعه‌ای که دورۀ تصویب مقدماتی را طی کند، مجدداً بررسی می‌شود و برای تصویب نهایی و ابلاغ رئیس جمهوری به تمامی مراکز دولتی آماده می‌شود.

اصول و ضوابط واژه‌گزینی

شورای فرهنگستان، به‌حکم وظیفه‌ای که در امر واژه‌گزینی بر عهده دارد، از همان نخستین جلسات لازم دید که پیش از انتخاب و تصویب واژه‌های فارسی در برابر لغات بیگانه، «اصول و ضوابطی» وضع کند تا مبنا و میزان و راهنمای کار باشد. پس از بحث‌های طولانی، اصول و ضوابط واژه‌گزینی تنظیم شد و در جلسۀ پنجاه‌وهشتم (مورَّخ ۱۱/۷/۷۳) شورای فرهنگستان در قالب نُه اصل به تصویب رسید. سپس در سال ۱۳۷۶ گروه واژه‌گزینی شرحی بر این اصول و ضوابط نوشت و در جلسۀ یکصدوپانزدهم (مورَّخ ۲/۴/۷۶) شورای فرهنگستان به تصویب رساند. پس از ده سال تجربۀ واژه‌گزینی و تصویب بیش از ده‌هزار معادل در برابر واژه‌های بیگانه، در سال ۱۳۸۴، گروه واژه‌گزینی با جمع‌بندی بحث‌ها و پرسش‌هایی که در گروه‌های تخصصی و شورای واژه‌گزینی و گاه در شورای فرهنگستان طرح می‌شد، لازم دید در اصول و ضوابط خود بازنگری کند. به این منظور کارگروهی به ریاست زنده‌یاد دکتر حسن حبیبی، رئیس وقت فرهنگستان و مدیر وقت گروه واژه‌گزینی، تشکیل شد. در جلسات متعدد این کارگروه بحث‌ها و اظهارنظرهایی دربارۀ اصول و ضوابط پیشین صورت پذیرفت و سرانجام پیش‌نویس جدیدی تهیه شد که پس از نظرخواهی از اعضای شورای فرهنگستان و اعضای شوراهای واژه‌گزینی و اعضای گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی و حدود پنجاه تن از صاحب‌نظران، اصلاحاتی در آن صورت گرفت و در هم‌اندیشی یک‌روزه‌ای در سال ۱۳۸۶ به اطلاع همۀ دست‌اندرکاران رسید و نهایتاً در جلسۀ سیصدوسی‌ویک شورای فرهنگستان (مورَّخ ۲۶/۹/۸۶) تصویب شد. این اصول و ضوابط در حال حاضر راهنمای کار پژوهشگران و پژوهشیاران گروه واژه‌گزینی و اعضای گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی است.

پژوهشکدۀ مطالعات واژه‌گزینی

گروه واژه‌گزینی از سال‌های اولیۀ فعالیت خود در صدد بود تا فعالیت‌ واژه‌گزینی به شیوه‌ای علمی و منطبق با علم اصطلاح‌شناسی به پیش برود. این گروه در طول فعالیت خود به اصول و قواعد و شیوه‌هایی بومی دست یافت و سعی کرد آن‌ها را با علم اصطلاح‌شناسی هماهنگ سازد. این گروه، پس از کسب تجربه‌های بسیار در این سال‌ها، در صدد برآمد تا رشتۀ واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی را همانند سایر کشورها در ایران نیز راه‌اندازی کند. خوشبختانه، در سال ۱۳۸۳، موفق شد رشتۀ واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی را در مقطع کارشناسی ارشد به تصویب دفتر شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری برساند و در سال ۱۳۹۱ نیز مجوز تأسیس پژوهشکدۀ مطالعات واژه‌گزینی را دریافت کند. این پژوهشکده سه گروه پژوهشی با عنوان‌های گروه پژوهشی واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی، گروه پژوهشی الگوهای واژه‌سازی، گروه پژوهشی واژه‌نگاری دارد. دورۀ اول کارشناسی ارشد واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی در سال تحصیلی  سال ۹۴-۹۵ برگزار شد. تا کنون سه دورۀ این رشته برگزار شده است و برای سال ۱۳۹۷-۱۳۹۸ نیز دانشجویانی برگزیده شده‌اند. امید است در طی این دوره‌ها واژه‌گزینانی تربیت شوند که بتوانند در هرجا که فعالیت می‌کنند حامی زبان فارسی باشند.

همکاری با سازمان‌های دیگر

۱. همکاری با سازمان ملی استاندارد ایران: از سال ۱۳۷۸ و در پی درخواست سازمان ملی استاندارد ایران (مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی وقت) فرهنگستان همکاری با این سازمان را در زمینه‌های زیر آغاز کرد که هنوز ادامه دارد:

الف) تدوین استاندارد بین‌المللی حرف‌نویسی فارسی به لاتینی (استاندارد بین‌المللی ۳-۲۳۳)؛

ب) نظارت بر درج واژه‌های مصوّب فرهنگستان در واژه‌نامه‌های استاندارد ملی؛

ج) تدوین استانداردهای ملی در زمینه‌های اصطلاح‌شناسی و اطلاعات و دبیزش؛

د) اظهار نظر دربارۀ استانداردهای بین‌المللی (پیش از تدوین نهایی) در زمینه‌های اصطلاح‌شناسی و اطلاعات و دبیزش؛

ه‍) تدوین استاندارد ملی در زمینۀ ساختار و شیوۀ نگارش استانداردهای ملی (استاندارد ملی ایران۵).

۲. همکاری با مرکز ملی پرورش استعدادهای درخشان برای برگزاری کارگاه‌های واژه‌گزینی در سراسر کشور، به‌منظور آشنا کردن دانش‌آموزان با مشکلات و مسائل زبان فارسی، به‌ویژه در حوزۀ واژه‌گزینی، و همچنین آشکار ساختن اهمیت زبان فارسی به‌عنوان یکی از ارکان هویّت ملی. تا کنون سه کارگروه برگزار شده است و تعداد سه کارگاه نیز در برنامۀ سال جاری پیش بینی شده است.

۳. همکاری در تدوین سند ملی گسترش زبان فارسی به پیشنهاد شورای عالی انقلاب فرهنگی.

۴.‌ شرکت در جلسات شورای پاسداشت زبان فارسی که به ریاست وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل می‌شود و مشارکت در تدوین دستورالعمل‌های مرتبط با قانون ممنوعیت به‌کارگیری اسامی و عناوین و اصطلاحات بیگانه.

۵.‌ همکاری با ادارۀ کل هویّت سجلّی سازمان ثبت احوال، به‌صورت عضویت در کارگروه مشورتی ثبت‌ احوال.

۶. همکاری با کمیسیون نام‌گذاری شورای شهر تهران.

همکاری با اینفوترم

فرهنگستان از سال۱۳۷۹ به عضویت اینفوترم (مرکز اصطلاح‌شناسی بین‌المللی) درآمد و این عضویت در تاریخ ۱۳۹۰‌مجدداً تمدید شد. فعالیت‌هایی که در حال حاضر فرهنگستان با این مرکز دارد عبارت‌اند از:

۱. شرکت نمایندۀ فرهنگستان در اجلاس عمومی اینفوترم به طور مستمر؛

۲. معادل‌گزینی در زمینۀ اصطلاح‌شناسی برای افزودن اصطلاحات فارسی به فرهنگ چندزبانه‌ای که در این مرکز در دست تدوین است؛

۳. عضویت نمایندۀ فرهنگستان در هیئت اجرایی اینفوترم.

واژه‌گزینی در رسانه‌های همگانی

مطبوعات و وبگاه‌ها: همکاری با برخی مطبوعات و وبگاه‌ها برای نظرخواهی از مردم و متخصصان و آشنا کردن اهل زبان با مصوّبات فرهنگستان.

صداوسیما: واژه‌های مصوّب فرهنگستان از طریق برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی به اطلاع جامعه می‌رسد. به کمک دفتر ارتباط با صداوسیما، پژوهشگران گروه واژه‌گزینی به طور مستمر مصوّبات کارگروه‌های واژه‌گزینی و نیز مطالب مختلف زبانی را در شبکه‌های رادیویی ایران، تهران، جوان، فرهنگ، گفت‌وگو و شبکۀ یک سیما اعلام می‌کنند.

ویژه‌نامۀ‌ مطالعات واژه‌گزینی

گروه واژه‌گزینی پس از بیست سال فعالیت و دستیابی به تجربیات بسیار و همکاری با مراکز مختلف علمی و پژوهشی در داخل کشور و خارج از آن، و نیز برگزاری دورۀ کارشناسی ارشد واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی، آمادگی آن را داشت که برای درج تجربیات خود و مباحث حوزۀ واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی نشریه‌ای داشته باشد. اولین شمارۀ‌ ویژه‌نامۀ مطالعات واژه‌گزینی که ویژه‌نامۀ نامۀ فرهنگستان است در سال ۱۳۹۶ منتشر شد. هر سال یک شماره از این مجله منتشر خواهد شد.

گردهمایى‌ها

گروه واژه‌گزینى به‌منظور تبادل اطلاعات با دیگر محققان و آشنایى با پژوهش‌هاى انجام‌پذیرفته در زمینۀ زبان فارسى و نیز معرفى فعالیت‌هاى خود، تا کنون گردهمایى‌ها و میزگردهاى زیر را برگزار کرده است:

  • نخستین گردهمایى گروه‌هاى تخصصى واژه‌گزینى فرهنگستان (خرداد ۷۸)؛
  • نخستین هم‌اندیشى مسائل واژه‌گزینى و اصطلاح‌شناسى (اسفند ۷۸)؛
  • دومین گردهمایى گروه‌هاى تخصصى واژه‌گزینى فرهنگستان (آذر ۷۹)؛
  • میزگرد مصدرهاى برساخته (تیر ۸۰)؛
  • میزگرد بررسى وضعیت اختصارات در زبان فارسى (دى ۸۰)؛
  • سومین گردهمایى گروه‌هاى تخصصى واژه‌گزینى فرهنگستان (اسفند ۸۰)؛
  • میزگرد بررسى وندهاى زبان فارسى (دى ۸۰)؛
  • چهارمین گردهمایى گروه‌هاى تخصصى واژه‌گزینى فرهنگستان (اسفند ۸۱)؛
  • دومین هم‌اندیشى مسائل واژه‌گزینى و اصطلاح‌شناسى (اردیبهشت ۸۲)؛
  • پنجمین گردهمایى گروه‌هاى تخصصی واژه‌گزینى فرهنگستان (بررسى عملکرد گروه‌ها و طرح مسائل واژه‌گزینى ـ اسفند ۸۳)؛
  • هم‌اندیشى یک‌روزۀ «برنامه‌ریزى براى بازنگرى در اصول و ضوابط واژه‌گزینى» (دى ۸۴)؛
  • ششمین گردهمایی گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی فرهنگستان (بحث دربارۀ اصول و ضوابط واژه‌گزینی ـ اردیبهشت ۸۵)؛
  • هفتمین گردهمایی گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی (اعلام برنامۀ سال بعد و طرح صورت نهایی اصول و ضوابط واژه‌گزینی ـ‌ اردیبهشت ۸۶)؛
  • هشتمین گردهمایی گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی (بررسی مسائل مختلف واژه‌گزینی ـ اسفند ۸۶)؛
  • نهمین گردهمایی گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی (اردیبهشت ۸۸)؛
  • هم‌اندیشی انجمن‌های علمی و برون‌سپاری واژه‌گزینی (خرداد ۸۸)؛
  • هم‌اندیشی انجمن‌های علمی و برون‌سپاری واژه‌گزینی (دی ۸۹)؛
  • هم‌اندیشی انجمن‌های علمی و برون‌سپاری واژه‌گزینی (آذر ۹۰).

آثار منتشرشده

اصول و ضوابط واژه‌گزینی (۱۳۷۶، با تجدید نظر ۱۳۸۶)؛

جزوه‌ها: شامل ۵۸۹ جزوه  حاوی واژه‌هایی که هر کارگروه تخصصی در هر سال در شورای واژه‌گزینی مطرح کرده است.

فرهنگ‌ها

  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر اوّل (۱۳۸۲)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر دوم (۱۳۸۴)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر سوم (۱۳۸۵)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر چهارم (۱۳۸۶)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر پنجم (۱۳۸۷)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر ششم (۱۳۸۸)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان (۱۳۷۶ تا ۱۳۸۵)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر هفتم (۱۳۸۹)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر هشتم (۱۳۹۰)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر نهم (۱۳۹۱)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر دهم (۱۳۹۲)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر یازدهم (۱۳۹۳)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر دوازدهم (۱۳۹۴)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر سیزدهم (۱۳۹۵)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر چهاردهم (۱۳۹۶)
  • فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر پانزدهم(۱۳۹۷)

 هزارواژه‌ها

گروه واژه‌گزینی پس از انتشار تعداد زیادی فرهنگ واژه‌های مصوّب تصمیم گرفت که حاصل فعالیت هر کارگروه تخصصی را که مجموع مصوّبات آن از مرز هزار واژه عبور کرده است، در مجموعه‌ای تحت عنوان هزارواژه منتشر کند. این مجموعه‌ها نوعی فرهنگ تخصصی در زمینه‌های مختلف هستند. فهرست هزارواژه‌های منتشرشدۀ گروه واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی تا کنون به شرح زیر است:

  • هزارواژۀ زیست‌شناسی ۱ و ۲ (مجموعه‌واژه‌های زیست‌شناسی عمومی، ژن‌شناسی و زیست‌فنّاوری، زیست‌شناسی ـ شاخۀ علوم گیاهی، زیست‌شناسی ـ شاخۀ پروتگان‌شناسی، جانورشناسی، علوم گیاهی، گیاهان دارویی، میکرب‌شناسی) (۱۳۹۰ و ۱۳۹۷)؛
  • هزارواژۀ پزشکی ۱ و ۲ و ۳ (مجموعه‌واژه‌های اَرتاپزشکی، اعتیاد، پزشکی، پیوند، دام‌پزشکی، دندان‌پزشکی، روان‌شناسی، شنوایی‌شناسی، علوم پایۀ پزشکی، علوم تشریحی، علوم دارویی، علوم سلامت، مدیریت سلامت، مهندسی پزشکی، میکرب‌شناسی) (سال ۱۳۹۰ و ۱۳۹۳ و ۱۳۹۷)؛
  • هزارواژۀ فیزیک ۱ (مجموعه‌واژه‌های اپتیک، فیزیک، نجوم، نجوم رصدی و آشکارسازها) (۱۳۹۱)؛
  • هزارواژۀ علوم زمین ۱ و ۲ (مجموعه‌واژه‌های اقیانوس‌شناسی، زمین‌شناسی، ژئوفیزیک، علوم جوّ) (۱۳۹۲ و ۱۳۹۳)؛
  • هزارواژۀ حمل‌ونقل ۱ و ۲ (مجموعه‌واژه‌های حمل‌ونقل درون‌شهری‌ ـ جاده‌ای، حمل‌ونقل دریایی، حمل‌ونقل ریلی، حمل‌ونقل هوایی) (۱۳۹۲ و ۱۳۹۳)؛
  • هزارواژۀ علوم نظامی ۱ (۱۳۹۲)؛
  • هزارواژۀ شیمی ۱ (۱۳۹۲)؛
  • هزارواژۀ کشاورزی و منابع طبیعی (مجموعه‌واژه‌های کشاورزی ـ شاخه‌های زراعت و اصلاح ‌نباتات و علوم باغبانی و علوم دامی، مهندسی منابع طبیعی ـ شاخۀ جنگل و محیط‌زیست) (۱۳۹۳)؛
  • هزارواژۀ هنر ۱ (مجموعه‌واژه‌های سینما و تلویزیون، موسیقی، هنرهای تجسمی، هنرهای نمایشی) (۱۳۹۴)؛
  • هزارواژۀ علوم انسانی ۱ و ۲ (مجموعه‌واژه‌های آینده‌پژوهی، اقتصاد، باستان‌شناسی، جامعه‌شناسی، جغرافیای سیاسی، حقوق، زبان‌شناسی، علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی، مدیریت پروژه، مدیریت فنّاوری،‌ مطالعات زنان) (۱۳۹۴ و ۱۳۹۷)؛
  • هزارواژۀ علوم مهندسی ۱ و۲ و ۳ (مجموعه‌واژه‌های پست، جوشکاری و آزمایش‌های غیرمخرّب، رایانه و فنّاوری اطلاعات، رمز، سرامیک، قطعات و اجزای خودرو، مشترک علوم مهندسی، مهندسی بسپار ‌ـ شاخه‌های رنگ و تایر، مهندسی خوردگی، مهندسی شیمی، مهندسی عمران، مهندسی محیط‌زیست و انرژی، مهندسی مخابرات، مهندسی نقشه‌برداری، مهندسی مواد و متالورژی، هوافضا) (۱۳۹۴ و ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵)؛
  • هزارواژۀ تغذیه، علوم و فنّاوری غذا ۱ (مجموعه‌واژه‌های تغذیه و علوم فنّاوری غذا) (۱۳۹۵)؛
  • هزارواژۀ ریاضی ۱ (۱۳۹۵)؛
  • هزارواژۀ گردشگری و جهانگردی ۱ (۱۳۹۶)؛
  • هزارواژۀ زبان‌شناسی ۱ (۱۳۹۷).

مجموعه‌واژه‌ها

  • مجموعه واژه‌های ورزش ۱۳۷۶-۱۳۹۴ (۱۳۹۴)؛
  • مجموعه واژه‌های علوم سلامت ۱۳۹۱-۱۳۹۵ (۱۳۹۶)؛
  • مجموعه واژه‌های مهندسی بسپار شاخۀ تایر ۱۳۸۷-۱۳۹۰ (۱۳۹۶)؛
  • مجموعه واژه‌های مهندسی بسپار شاخۀ رنگ ۱۳۸۴-۱۳۸۸ (۱۳۹۶)؛
  • مجموعه واژه‌های آینده‌پژوهی ۱۳۸۹-۱۳۹۵ (۱۳۹۶)؛
  • مجموعه واژه‌های مهندسی خوردگی ۱۳۸۹-۱۳۹۵ (۱۳۹۶)؛
  • مجموعه واژه‌های تغذیه ۱۳۷۶-۱۳۹۵ (۱۳۹۶)؛
  • مجموعه واژه‌های اقتصاد ۱۳۸۱-۱۳۹۵ (۱۳۹۶).

 مقاله‌های تحقیقی‌

  • بررسى اجمالى واژه‌هایى که معناى گردهمایى دارند، نسرین پرویزى، فروردین ۱۳۷۶؛
  • بررسى دستورى ترکیبات دیوان حافظ، ملیحه تفسیرى، خرداد ۱۳۷۶؛
  • الگوهاى واژه‌سازى در زبان فارسى، حسین سامعى، خرداد ۱۳۷۶؛
  • مدیریت واژه‌گزینى ـ تشکیلات، روش‌ها و اولویت‌ها، رضا منصورى، مهر ۱۳۷۶؛
  • دربارۀ پسوندِ «‌ایسم»، مهنوش نشاط‌مبینى تهرانى، آبان ۱۳۷۶؛
  • شیوۀ تهیۀ واژگان، مهرآذر فارسى، دى ۱۳۷۶؛
  • وندهاى زبان فارسى، مصطفى مقرّبى، به کوشش جمیله حسن‌زاده، ویرایش دوم، فروردین ۱۳۷۷؛
  • اصول و ضوابط و روش‌هاى اختصارسازى، گروه اختصارات، اسفند ۱۳۷۸؛
  • واژه‌هاى بیگانۀ کتاب‌هاى درسى، مریم توسّلى و احمد طاهریان، دى ۱۳۷۸؛
  • گزیده‌اى از واژه‌هاى فراموش‌شدۀ لغت‌نامۀ دهخدا، گلناز افشار و مژگان عبداللّٰهى، ۱۳۷۹؛
  • بررسى پسوند یاء نسبت در واژه‌سازى، سیّد مهدى سمائى و الهام شمسایى، شهریور ۱۳۸۰ ؛
  • نگاهى به مفهوم لِما Lemma))، مریم‌سادات غیاثیان، تیر ۱۳۸۰؛
  • کتاب‌شناسى واژه‌گزینى و اصطلاح‌شناسى، فرزانه سخایى، اردیبهشت ۱۳۸۲؛
  • اسم و صفت مرکّب در زبان فارسى، علاءالدّین طباطبایى، آبان ۱۳۸۲؛
  • بررسى تطبیقى برخى اصطلاحات دندان‌پزشکى در فارسى و عربى، رضا عطّاریان، بهمن ۱۳۸۲؛
  • ترکیب در زبان فارسی، علاءالدّین طباطبایی، ۱۳۹۳؛
  • الگوهای ساخت‌واژه در زبان فارسی، حسین سامعی، با همکاری ملیحه تفسیری، ۱۳۹۳؛

 ترجمه‌هاى منتشرشده‌

  • اصول و روش‌های اصطلاح‌شناسی (ایزو سی دی۷۰۴.۱ )، ترجمۀ جمیله حسن‌زاده، ویرایش سعید رفیعی خضری (اردیبهشت ۱۳۸۲)؛
  • کتاب‌شناسى کتاب‌هاى اهدایى فرهنگستان زبان اردو، ترجمۀ مریم ناطق شریف، ویرایش مهنوش نشاط مبینى تهرانى، خرداد ۱۳۷۶؛
  • واژه‌شناسى ـ واژگان (ایزو ۱۰۸۷)، ترجمۀ ملیحه تفسیرى، آذر ۱۳۷۶؛
  • راهنماى اصول واژه‌شناسى، هایدى سونوتى، ترجمۀ مهنوش نشاط‌مبینى تهرانى، بهمن ۱۳۷۶؛
  • واژه‌گزینى ـ هماهنگ‌سازى مفاهیم و واژه‌ها (ایزو ۸۶۰)، ترجمۀ نسرین پرویزى، اسفند ۱۳۷۶؛
  • نگاهى به مفهوم مدیریت اصطلاحات، گرهارد بودین، ترجمۀ نسترن ریحانى منفرد، دى ۱۳۷۷؛
  • اصطلاح‌شناسى: حرکتى به‌سوى دقّت و صراحت، کریستین گالینسکى، ترجمۀ على مصریان، بهمن ۱۳۷۷؛
  • ایگن ووستر ـ زندگى، آثار و فعّالیت‌هاى فردریش لانگ، ترجمۀ على مهرامى، فروردین ۱۳۷۸؛
  • مسائل اصطلاحات پزشکى، اس‌. وى‌. گرنیف و دیگران، ترجمۀ نگار داورى اردکانى، مرداد ۱۳۷۸؛
  • اصطلاح‌نگارى ترجمه‌نگر در جامعۀ اطلاعاتى چندزبانه، کریستین گالینسکى، ترجمۀ نگار داورى اردکانى، مرداد ۱۳۷۸؛
  • اصطلاحات پزشکى در جهان عرب، م‌. ح‌. الخیاط، ترجمۀ سیّد صادق سجّادى و نگار داورى اردکانى، مرداد ۱۳۷۸؛
  • ساختارهاى ارتباطى مختلف در علوم و تحقیقات (رویکرد سیستمیک)، گرهارد بودین، ترجمۀ نگار داورى اردکانى، مرداد ۱۳۷۸؛
  • دادگان‌هاى اصطلاح‌شناسى در خدمت اصطلاحات استاندارد، کریستین گالینسکى، ترجمۀ على مصریان، شهریور ۱۳۷۸؛
  • اختصارات و نشانه‌ها، ولفگانگ ندوبیتى، ترجمۀ مهرآذر فارسى، آذر ۱۳۷۸؛
  • فرضیه‌هایى دربارۀ نمایش مفهوم، گرهارد بودین، ترجمۀ گلناز افشار، اسفند ۱۳۷۸؛
  • هنجار و زبان علم، ترجمۀ نگار داورى اردکانى، فروردین ۱۳۷۹؛
  • اصطلاح‌شناسى و مهندسى دانش، هلموت فلبر، ترجمۀ على مهرامى، خرداد ۱۳۷۹؛
  • طبقه‌بندى علم اصطلاح‌شناسى براى استفاده در کار اصطلاح‌شناسى، ترجمۀ نگار داورى اردکانى، تیر ۱۳۷۹؛
  • واژه‌نگاری (ایزو ۱۰۲۴۱)، ترجمۀ حمیرا مقدّمى، ویرایش مهنوش نشاط‌مبینى تهرانى، آذر ۱۳۸۱؛
  • روش تنظیم استانداردهاى بین‌المللى واژه‌نگارى (ایزو ۱۰۲۴۱)، ترجمۀ حمیرا مقدّمى، ویرایش مهنوش نشاط‌مبینى تهرانى (آذر ۱۳۸۱)؛
  • واژه‌شناسى، اصول و هماهنگ‌سازى، کریستین گالینسکى، ترجمۀ فاطمه اکبرى‌ (۱۳۸۲).

مدیر گروه

دکتر غلامعلی حدّاد عادل (دانشیار دانشگاه تهران)

تحصیلات

دکتری فلسفه ـ دانشگاه تهران

برخی‌ از آثار

احوال دل گداخته، گزیدۀ کتاب «مکتوبات» مولانا؛ فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی؛ آشنایی با جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش؛ دانش اجتماعی (سال اول و دوم دبیرستان)؛ «تعلیمات مدنی» در تعلیمات اجتماعی سال سوم تا پنجم دبستان؛ «دین و سیاست» در دانش اجتماعی (سال اول دبیرستان)؛ «نگاهی به بینش اجتماعی اسلام» در دانش اجتماعی؛ تعلیمات اجتماعی (سال سوم دورۀ راهنمایی)؛ درس‌هایی از قرآن (سال اول تا چهارم دبیرستان)؛ ترجمۀ قرآن؛ دانشنامۀ جهان اسلام (زیر نظر)؛ حج، نماز بزرگ؛ با احترام: مجموعه‌مقالات اهداشده به استادان؛ آسیب‌شناسی تربیت دینی؛ تاریخ و تاریخ‌نگاری؛ خدامحوری، اکازیونالیزم، در تفکر اسلامی و فلسفه مالبرانش (با همکاری قاسم کاکایی)؛ پروین اعتصامی (به اهتمام)؛ استاد سخن؛ آخرین منبر: آخرین سخنرانی حجت‌الاسلام فلسفی (گردآورنده)؛ مقالات کانتی؛ تمهیدات: مقدمه‌ای برای هر مابعدالطبیعۀ آینده که به‌عنوان یک علم عرضه شود، ایمانوئل کانت (ترجمه)؛ نظریۀ معرفت در فلسفۀ کانت، یوستوس هارتناک (ترجمه)؛ حدیث سرو و نیلوفر: نه مقاله دربارۀ زبان و ادب فارسی در شبه‌قارۀ هند؛ جدایی‌ها؛ سحرخیزان؛ راهی به‌سوی عاقبت خیر: در بیان بعضی مسائل و مشکلات آموزش‌وپرورش؛ محض اطلاع: تحلیل محتوای جلد هفتم یادداشت‌های عَلَم؛ آهوی وحشی: هشت مقاله دربارۀ حافظ؛ به صحرا شدم، عشق باریده بود… .

معاون

نسرین پرویزی

اعضای شورای واژه‌گزینی

اعضای پیوسته: یداللّٰه ثمره، بهاءالدین خرمشاهی، غلامعلی حدّاد عادل، اسماعیل سعادت، احمد سمیعی (گیلانی)، علی‌اشرف صادقی، کامران فانی، هوشنگ مرادی کرمانی، حسین معصومی همدانی، سلیم نیساری.

اعضای وابسته: ژاله آموزگار، هوشنگ رهنما، علاءالدّین طباطبایی، لطیف کاشیگر، رضا منصوری.

اعضای غیرپیوسته: محمدابراهیم ابوکاظمی، محمدرضا افضلی، محمدرضا بهاری، نسرین پرویزی، علی پورجوادی، محمدتقی راشدمحصل، زهره زرشناس، قطب‌الدّین صادقی، سیامک کاظمی، علی کافی، ایران کلباسی، مهشید میرفخرایی، شهین نعمت‌زاده، ابراهیم نقیب‌زادۀ مشایخ، اسماعیل یزدی.

اعضای هیئت فنی: نسرین پرویزی، علاءالدّین طباطبائی.

مشاوران: سیّد مهدی سمائی، علاءالدّین طباطبایی، شهین نعمت‌زاده.

پژوهشگران

مژگان اجدادی (کارشناسی ارشد)، مهدیه برآبادی (کارشناسی ارشد)، عبدالعزیز تاتار (کارشناسی ارشد)، ملیحه تفسیری (کارشناسی ارشد)، مریم توسلی (کارشناسی ارشد)، مهنوش تهرانی (کارشناسی ارشد)، مرضیه چوپان‌زاده (کارشناسی ارشد)، سیّد علیرضا حجازی (کارشناسی ارشد)، سیّد حمید حسنی (کارشناسی ارشد)، سهیلا حیدری (کارشناسی ارشد)، رؤیا خدادادی (کارشناسی)، علیرضا رحمتی (کارشناسی)، محمدرضا رضوی (دکتری)، فرزانه سخایی (کارشناسی ارشد)، فرشید سمائی (دکتری)،  شیما شریفی (کارشناسی ارشد)، زینب شمسینی (کارشناسی ارشد)،  حشمت‌اللّٰه صباغی (کارشناسی ارشد)، آویشن محضری (کارشناسی ارشد)، محمود ظریف (کارشناسی ارشد)، رضا عطاریان (دکتری)، فرزین غفوری (دکتری)، مهرآذر فارسی (کارشناسی)، پروانه فخام‌زاده (کارشناسی ارشد)، پریچهر قضاوی (کارشناسی ارشد)، مهدیه قنات‌آبادی (کارشناسی ارشد)، عاطفه قنبری (کارشناسی ارشد)، شبنم مجیدی (کارشناسی ارشد)، فاطمه محمودنژاد (کارشناسی ارشد)، سمانه ملک‌خانی (کارشناسی ارشد)، شکوه‌السّادات میرفارسی (کارشناسی ارشد)، علی مهرامی (کارشناسی ارشد)، اسلام هورن (کارشناسی ارشد).